© Yomex Owo - Unsplash
Cearta daoine atá faoi mhíchumas
An nuashonrú is déanaí an An Chéadaoin, 17/12/2025
De réir shuirbhé 2016 EU-SILC, tá 100 milliún duine faoi mhíchumas ina gcónaí san Aontas Eorpach. In ainneoin an líon mór daoine sin, mothaíonn cuid mhór acu go bhfuil siad imeallaithe agus nach bhfuiltear in ann taitneamh iomlán a bhaint as a saoirse gluaiseachta san Aontas.
Tá an tAontas Eorpach agus a Bhallstáit ina bpáirtithe i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine atá faoi Mhíchumas. Is é an phríomhtheachtaireacht atá ann go bhfuil daoine faoi mhíchumas i dteideal raon iomlán chearta an duine agus saoirsí bunúsacha gan idirdhealú.
I gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe um Chearta Daoine faoi Mhíchumas sainmhínítear daoine faoi mhíchumas mar dhaoine " […] a bhfuil lagú fadtéarmach fisiciúil, meabhrach, intleachtúil nó céadfach orthu, ar lagú é, nuair a bhíonn orthu dul i ngleic le bacainní éagsúla, a d’fhéadfadh iad a chosc ar rannpháirtíocht iomlán agus éifeachtach a ghlacadh sa tsochaí ar bhonn atá comhionann le daoine eile".
Cad atá á dhéanamh ag an Aontas Eorpach?
Léirigh an tAontas sna conarthaí agus sa reachtaíocht i gcoinne an idirdhealaithe a thiomanta atá sé d’Eorpaigh a chosaint ar an idirdhealú. Rinne sé dlí tábhachtach lena dtugtar cosaint do chearta gach duine: an Chairt Eorpach um Chearta Bunúsacha. Mar shampla, deirtear inti go bhfuil sé de cheart ag daoine faoi mhíchumas saol neamhspleách a bheith acu, post a bheith acu agus a bheith mar chuid den phobal. Deirtear inti freisin go bhfuil sé in aghaidh an dlí caitheamh le daoine go héagórach toisc go bhfuil siad faoi mhíchumas.
Anuas ar na téacsanna dlí, forbraíonn an tAontas ionstraimí éagsúla. Sampla amháin den sórt sin is ea an Cárta Míchumais AE, a chinntíonn rochtain chomhionann ar shochair i réimsí éagsúla, mar shampla, an cultúr, an fhóillíocht, an spórt agus an t-iompar in ocht dtír de chuid an Aontais.
Eagraíonn an tAontas feachtais feasachta, mar shampla, Lá Eorpach bliantúil na nDaoine faoi Mhíchumas, comhdhálacha agus an Gradam don Chathair is Inrochtana, a thugann aitheantas do chathracha a rinne sár-iarrachtaí a bheith níos inrochtana.
Sampla eile den dea-chleachtas is ea Straitéis Erasmus+ um Chuimsiú agus Éagsúlacht i réimse na hÓige, arb é is aidhm di tionchar níos mó fós a imirt ar shaol daoine óga atá faoi mhíbhuntáiste agus a chinntiú go bhfreagraíonn Erasmus+ go dearfach don éagsúlacht i réimse na hóige.
Cad a tharlaíonn mura n-urramaítear do chearta?
Tá sé d’aidhm ag an Aontas a chinntiú nach gcruthaíonn míchumais constaicí san Eoraip. Mar sin féin, i ndáiríre, níl an chosaint chéanna againn ar fad. Cé go bhfuil sé de cheart ag saoránaigh uile an Aontais bogadh go tír eile san Aontas, d’fhéadfadh sé go mbeadh constaicí le sárú agat agus tú ag staidéar, ag cuardach poist, ag taisteal, ag ceannach earraí agus seirbhísí nó ag iarraidh teacht ar fhaisnéis.
Tá seirbhísí éagsúla ann chun tacú leat. Mar shampla, má bhíonn fadhbanna agat agus tú ag taisteal ar eitleán, ar bhád, ar thraein nó ar bhus, is féidir leat gearán a dhéanamh. Tá oifigí i ngach tír san Eoraip a chuideoidh leat do ghearán a dhéanamh. Is féidir leat tuilleadh faisnéise agus liosta na dteagmhálacha do gach tír a fháil anseo.
Faigh amach faoi do chearta sa bhróisiúr seo a d’fhoilsigh an Fóram Eorpach maidir leis an Míchumas agus foghlaim faoi na seirbhísí éagsúla sin. Má bhraitheann tú nach bhfuil do chearta á n-urramú nó go gcaitear go héagórach leat, tá sé tábhachtach labhairt amach faoi!
An bhfuil tú ag iarraidh beart a dhéanamh?
Tugann an tAontas deontais d’eagraíochtaí neamhrialtasacha agus fanann sé i dteagmháil leo lena chinntiú go gcuirtear leasanna daoine faoi mhíchumas san áireamh i reachtaíocht an Aontais.
Tá baill náisiúnta ag na líonraí Eorpacha seo a dhéanann ionadaíocht do dhaoine faoi mhíchumas agus dá dteaghlaigh. Más mian leat do thuairimí a chur in iúl, féach thíos agus roghnaigh an ceann atá ábhartha duitse. Seo a leanas roinnt samplaí:
- An Fóram Eorpach maidir leis an Míchumas
- An Gréasán Eorpach um Maireachtáil Neamhspleách
- Cuimsiú san Eoraip (Inclusion Europe)
- An Chónaidhm Idirnáisiúnta maidir le Spina Bifida agus Hidriceifealas (International Federation for Spina Bifida and Hydrocephalus)
- Aontas Eorpach na nDall (European Blind Union)
- Aontas Eorpach na mBodhar
- An tUathachas san Eoraip (Autism Europe)
- An Mheabhairshláinte san Eoraip (Mental Health Europe)
- Comhlachas Eorpach na Soláthraithe Seirbhíse le haghaidh Daoine faoi Mhíchumas